Lurralde sustapena - 2023-2027 legegintzaldia - Batura positiboa
HasieraLurralde sustapena
Nafarroaren garapenerako beharrezkoa da toki-entitateetan jarduketak egitea. Oreka lortzea lurraldean eta zerbitzuetarako sarbidean
Herritarren arretarako bulego mugikor berria
Herritarrekiko arreta eta harremanetarako kanal anitzeko eredu berri batean aurrera egiten ari da, zerbitzuak hurbiltzeko
Nafarroako Gobernuak martxan jarri du herritarrei arreta emateko lehen bulego mugikorra, 20.000 biztanletik beherako herriei zerbitzuak emateko. Horrela, Gobernuak aurrera egiten du herritarrekiko arreta eta harremanetarako kanal anitzeko eredu berri batean.
Gainera, Herritarren Arretarako eta Erregistrorako 30 bulegoek aurrez hitzordurik gabeko aurrez aurreko arretaren modalitatea berreskuratu dute. Halaber, Iruñeko Bulegoak ordutegia luzatu du. Eta 012 telefono bidezko arreta-zerbitzuari dagokionez, hari atxikitako udalerrietan, herritarrek telefono mugikorraren bidez eska dezakete errolda-ziurtagiria edo katastroa.
24 eguneko zentro berri bultzatzea
Handitze horrek 275 plaza berri izatea dakar
Nafarroako Gobernuak 6,9 milioi euro bideratu ditu funts propioetatik eta Europako funtsetatik, toki entitateetan eguneko zentro berriak eraikitzeko eta eraberritzeko. Dagoeneko 11 zentrok ireki dituzte beren ateak, 130 plaza berrirekin, Zizur Nagusian, Noainen, Cadreitan, Fontellasen edo Acedon. 24 zentro irekitzeko lanak egiten ari dira; 275 plaza berri izango lirateke. Nafarroako Gobernuak aurrekontu-partida bat finkatu du landa-ingurunean azpiegitura horiek abian jartzearen aldeko apustua egiten jarraitzeko, pertsonei beren inguruneetan arreta emateko.
Zainketei buruzko tokiko itunak herritarren % 72ra iritsi dira jada
NABIk eta toki-erakundeek zainketen berdintasunezko banaketa baterantz aurrera egin dute
Nafarroako Berdintasunerako Institutuak (INAI/NABI) eta toki entitateek zainketen aldeko tokiko itunak bultzatzen dituzte, pertsonen, komunitatearen, administrazio publikoen, sektore pribatuaren eta gizarte zibilaren arteko banaketa orekatuago bat lortzeko.
2023ko apirilean akordio horiek formalizatzen hasi zirenetik, 133 udalerri eta 84 kontzeju biltzen dituzten tokiko 28 itun sinatu dira. Biztanleriari dagokionez, akordio horiek Nafarroako biztanleriaren % 72ra iristen zaizkiola kalkulatzen da.
Despopulazioa eragozteko lege bat bultzatzea
Zerbitzu publikoetarako sarbidean ekitatea bilatzen du
Nafarroako Gobernua lanean ari da despopulazioaren aurkako eta landa garapenaren aldeko foru lege berrian. Hezkuntza, osasuna edo garraio-zerbitzua bezalako zerbitzu publikoetarako sarbidean ekitatea bermatzea da konpromisoa. Lege berriak zeharkako ikuspegiak ere jasoko ditu, hala nola generoa, klima eta gazteria.
Proposamenen artean, honako hauek nabarmentzen dira: landa-eremuekiko diskriminazio positiboa, administrazioa sinplifikatzeko neurriak, ekintzailetzarako eta belaunaldi-erreleborako pizgarriak eta hobekuntzak etxebizitzan, garraioan, konektibitatean eta oinarrizko zerbitzuetan. Aldi berean, urrats erabakigarria eman da eskuragarri dauden tresnak bistaratzeko, 'Nafarroa despopulazioaren aurrean' webgune berria merkaturatuta. Ildo beretik, Nafarroak dagoeneko badu dimentsio anitzeko adierazle aitzindari bat udalerrietako despopulazio-arriskua neurtzeko.
Ureztaketak modernizatzeko foru plana eguneratzea
Nekazaritza Departamenduak baliabide hidrikoen eraginkortasun-programa suspertzen du
Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuko Nekazaritza Zuzendaritza Nagusiak eguneratu, berraktibatu eta jendaurrean jarri du Nafarroako eskualde eta sistema ureztatu guztietako Azpiegiturak Modernizatzeko Foru Plana, uraren erabilera optimizatzeko. Planak 445 milioi euroko inbertsioa aurreikusten du datozen bi hamarkadetan. Horrela, 55.000 hektareatan esku hartuko da, Ribaforadan dagoeneko egin diren 11 milioiko inbertsioko jarduketetatik hasita. Halaber, jardunaldi parte-hartzaileak egin dira hainbat herritan, eta planaren garapenarekin jarraituko da.
Anbizio handiko ibilbide-orria Pirinioetarako, Lizarralderako eta Zangozarako
Ziurtasunak eta proiektuak Pirinioetako Planari eta Lurralde Berrikuntzako Zentroari esker
Pirinioetako Plana ez da estrategia hutsa, eta proiektu zehatzetan oinarritzen da. 2025erako aurrekontua 1,9 milioi eurotik gorakoa da. Nabarmentzekoak dira Pirinioetako 'coliving' sareari emandako sostengua, Larretik-ekin sinatutako hitzarmena lehen sektoreari laguntzeko edo gazteak finkatzeko laguntzak.
Bestalde, Nafarroako Lurralde Berrikuntzarako Zentroak (zeinaren titulartasuna eta koordinazioa Nafarroako Gobernuari baitagokio) Foru Komunitateko lurralde-berdintasunaren alde eta despopulazioaren aurka borrokatzea du helburu. Elkarlanerako gune gisa eratu da, enpresa-sektoreko eragile garrantzitsuen, berrikuntza eta garapen teknologikoko erakundeen, tokiko erakundeen eta foru-exekutiboaren artean, despopulazio-arrisku handiko udalerrietako sare sozioekonomikoaren lehiakortasuna hobetzeko lankidetza-proiektu berritzaileak proposatu eta garatzeko.
Kalitatezko eskola-garraio bermatua
15.000 ikaslek erabiltzen dituzte 271 autobus, 106k taxi eta laguntza indibidualizatuak beren joan-etorrietarako
Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuak eskola-garraioaren sare konplexua ehundu du ikasle guztien zerbitzura. Helburua da ahalik eta baldintza onenak bermatzea, ikasleak kalitatez eta segurtasunez ikastetxera joateko. Garraio-mapa horren egonkortasuna, une honetan, azken urteotako onena da: oro har, eta bederatzi plaza baino gehiagoko edukiera duten 275 autobus-ibilbidetik 272 esleitu dira dagoeneko (ibilbide guztien % 98,90). Gainera, eskola-garraioa 114 taxi-ibilbiderekin osatzen da.
Hezkuntzarako eskubidea bermatzeko ezinbesteko zerbitzua da 15.334 ikaslerentzat eta gaur egun 1.681 euro inguruko kostua du ikasle eta ikastaro bakoitzeko.
Landa-ingurunearen irudia dinamizatzeko eta modernizatzeko ekitaldiak
"Herri biziak, herri aktiboak" proiektuak landa-inguruneko gazteei ematen die protagonismoa
Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuak eta tokiko lau ekintza taldeek "Pueblos vivos pueblos activos/Herri gogotsuak herri biziak" proiektua jarri dute abian. Ekimen honen helburua landa-ingurunearen irudia dinamizatzea, modernizatzea eta gaztetzea da.
350.000 euroko finantzaketarekin, proiektu honek landa-ingurunean bizi diren gazteek egiten duten jarduerari protagonismoa ematen dio. Hala, Untzuen, Vianan, Cintruenigon eta Oibarren hainbat jaialdi egitea sustatzen du.
Beste proiektu batzuk toki-entitateetan
Ekonomia eta zerbitzuen arloko giltzarriak
Udal-ikuspegia, oreka eta aukera-berdintasuna duten neurriak
Nafarroako Gobernuak toki entitateei ematen dien laguntza ekonomikoak zifra historikoak markatzen ditu eta finkatuta dago. Aurreko legealdian onartutako udal-finantzaketarako ereduak ziurtasuna ematen die tokiko arduradunei. Gainera, herritarrei eskaintzen dizkieten zerbitzuen funtzionamendu eraginkorra bermatzen du.
Toki Inbertsioen Planak udal-azpiegiturak indartzen jarraitzen du. Aurreko aldiko obrak amaitzen dira eta 2026-2028 programarako Tokiko Azpiegituren Planaren (PIL) balorazioa abian da.
Menu osasungarriak, 7 euroko eguneko gehieneko prezioarekin eskualdeko 47 jantokietan
Eskola-jantokien jarduera arautzen duen foru-dekretu berri bat onartzeak, aurrekoa 33 urtez indarrean egon ondoren, erabat eraldatu du zerbitzu hori, eta erabat hezigarria bihurtu da. Nafarroako eskualdeko eskola-jantokietako menu osasungarrien eguneko gehieneko prezioa 7 eurora jaitsi da erabiltzaile guztientzat.
Honela, ikasturte bakoitzeko 5 milioiko aurrekontua gainditu da, besteak beste, Nafarroako Gobernuko Hezkuntza departamentuak zuzenean kudeatutako 47 jantokietako bat erabiltzen duten 7.000 ikasle baino gehiagori zerbitzu hori bermatzeko.
Helburua da zerbitzu publikoak herritarrei hurbiltzea eta eskuragarriago egitea
Nafarroako Gobernua toki-entitateak babesten ditu eta haiekin lankidetzan ari da, digitalizazioa eta modernizazioa bultzatzeko, modu kohesionatuan eta lurraldea egituratzeko ikuspegiarekin. Helburua da zerbitzu publikoak herritarrei hurbiltzea eta eskuragarriago egitea.
Plan estrategiko berriak eremu horretan aurrera egitea du helburu eta horretarako, zenbait neurri hartu nahi ditu, hala nola, zibersegurtasun-politika argiak eta komunak ezartzea toki-erakunde guztientzat. 20.000 biztanletik beherako entitateetan administrazio elektronikoko plataformak eta soluzioak ezartzea eta hobetzea ere sustatzen du. Eta azpiegitura informatikoen zentralizazioa sustatzen du Datuak Prozesatzeko Zentro (DPZ) batean.
Udalerriak garatzeko oinarrizko tresna
Nafarroako Gobernua Lurralde Antolamenduari buruzko Foru Lege berria idazteko lanetan ari da, Nafarroako hirigintza eta lurralde garapenari dagozkion administrazio prozesuak arindu eta sinplifikatzeko gai izango den tresna izan dadin. Araudi berriak landa-munduari begiratuko dio, eta ez ditu alde batera utziko iraunkortasunari lotutako politikak.
Helburua da Foru Erkidegoaren lurralde-kohesioaren epizentroa den toki-erakundeen garapena bermeekin erraztuko duen lege-testu bat lortzea. Araudi berriaren abiapuntua parte-hartze prozesu bizia izan da, gizarte-, lurralde- eta herritar-eragileekin.
Beste 14 udalerri plan horiek beren udaletan onartzeko zain daude
Foru Erkidegoko 83 udalerrik baso-suteen arriskuaren aurrean jarduteko udal-planak dituzte. Era berean, beste 14 udalerrik plan amaituak dituzte, udaletako osoko bilkurek onartu zain. Neurri horiek islatzen dute toki entitateek egindako ahalegina, Nafarroako Gobernuaren laguntzarekin, herritarren kalteberatasuna murrizteko eta haien ondasunak babesteko, plangintza eta prebentzioaren bidez.
Udalerriak dinamizatzeko jarduketak
Hiru eremuetan sektorerako eta tokiko erakundeetarako laguntzak kudeatzen dira
Nafarroako Gobernuko Kultura, Kirol eta Turismo Departamentuak laguntzak sustatu ditu bere hiru jarduera-eremuetan, gizarte- eta lurralde-kohesioa sustatzeko. Horrela, Nafarroako toki entitateek udal espazio eszenikoetan arte eszeniko eta musikal profesionalak programatzeko eta arte- eta kultura-jarduerak egiteko dirulaguntzak jaso ahal izan dituzte, guztira 1.340.000 euroko zenbatekoarekin. Gainera, Landarte, Kultur, Culturizan, Fluxu edo 'Con los pies en la nubes' programak lurraldean zehar zabaltzen dira, kultura eta era guztietako proposamen artistikoak Foru Erkidegoko herrietara hurbilduz.
Kirolaren arloan, Nafarroako Kirolaren eta Jarduera Fisikoaren Institutuak (INDAF) milioi bat euro baino gehiago finantzatu ditu toki entitateetako kirol instalazioak eraberritzeko; besteak beste, futbol zelaiak eraberritzea belar artifiziala instalatzeko eta adin guztietarako programak dituen kirola sustatzea.
Turismo Zuzendaritza Nagusiak, bestalde, autokarabanen gaua igarotzeko eremuak arautzen dituen foru dekretua onartu du. Horretarako, toki entitateei 800.000 euroko laguntzak eman zaizkie espazio horiek gaitzeko.
Nekazaritzakoa ez den jarduera bat hasten duten pertsonei ematen zaie
Landa Garapeneko Zuzendaritza Nagusiak, Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuaren barruan, zuzeneko laguntza berri bat aktibatu du, itzuli beharrik gabeko 40.000 euroko primarekin jarduera hasteko. Laguntza hau Nafarroako landa-eremuetan zerbitzu-negozio txiki bati ekitera animatzen diren eta nekazaritza-lan bati lotuta ez dauden pertsona fisikoentzat da.
Neurriaren helburua da landa-ingurunearen dibertsifikazio ekonomikoa eta dinamizazioa sustatzea, bai eta nekazaritza-jarduerarekin bat egingo duten zerbitzu osagarriak eskainiko dituzten pertsona eta gazte berriak sartzea ere.
Lizarraldeko bibliobus-ari Espinaleko eta Leitzako biblioneta gehitu behar zaizkio
Nafarroako liburutegi publikoen sareak 100 liburutegi zentro ditu 90 udalerritan. Horiez gain, 56 herriri arreta ematen dien Lizarraldeko bibliobus-a; Aezkoa, Arce, Erro, Luzaide/Valcarlos eta Auritz/Burguete haranetako 40 bat herri zeharkatzen dituen Aurizberri/Espinaleko biblioneta; eta duela gutxi inauguratutako Laga biblioneta (Leitza, Areso, Goizueta eta Aranoko akronimoa). Sare zabal horretan ibilgailu berri bat sartzea aurreikusten da erdialderako eta Zangozarako 2026an.
Proiektu zehatzak
8,3 milioi euroko inbertsioa egingo da, eta 2026. urtearen amaieran irekiko da
Nafarroako Gobernua, Next Generation Europako Funtsen bidez, Lizarran, 2026. urtearen amaierarako, adinekoentzako egoitza publiko berri bat irekitzeko obrak egiten ari da, egungoa ordezteko. Zentro berria Oncineda udal aterpetxe zaharrean kokatuko da.
Eraikin horren eraberritze integrala 24 hilabetez luzatuko da eta 65 plazako egoitza berri bat sortzea ekarriko du, 6.263 metro koadroko lurzati batean eta hirigunetik hurbilen dagoena.
Enplegurako orientazio-zentro berriak Tuteran eta Burlatan
Lurraldea egituratzeko eta despopulazioaren aurka borrokatzeko apustua
Baztan-Bidasoako hiriarteko garraio publikoaren emakida lizitazio-prozesuan dago gaur egun. Guztira 21.100 pertsonak jasoko dute zerbitzua, horietatik 5.500 39 entitatek, eta horiek eskariari zerbitzua emango diote egunero. Autobusen garraio erregularra eta eskariaren araberako garraioa turismo-ibilgailuekin konbinatzea aurreikusten da. Desgaitasunen bat duten pertsonen irisgarritasuna ere bermatuko da, doan bidaiatuko baitute.
Lehentasuna da Baztan-Bidasoako biztanleek interes orokorreko zerbitzuetarako sarbidea izatea bermatzea, hala nola lantokietarako, osasun-zentroetarako eta aisialdi-zentroetarako.
Eguesibarreko eta Uharteko izapideak bere gain hartzen ditu eta Agoizkoak deskargatzen ditu
Nafarroako Gobernuak 2024an jarri zuen abian Eguesibarreko Bake Epaitegien Idazkaritzen Elkartea. Helburua da izapideak arintzea, justizia herritarrengana hurbiltzea eta Noaingo elkartera lana deskargatzea.
Azken talde horrek Huarte/Uharteko, Eguesibarreko, Arangurengo, Noaingo eta Tiebas-Muruarte de Retako udalak biltzen zituen. Biztanleria handitzearen eta udalerri horietako enpresa-hazkundearen ondorioz, besteak beste, jasaten zuen lan-kargaren igoera zela eta, Egues elkartea sortu zen. Azken hori arduratzen da jurisdikzio-gaiez eta Egues eta Huarteko Erregistro Zibilaz, eta, bestalde, Noaingoak bere udalerriko izapideez arduratzen jarraitzen du, baita Tiebas-Muruarte de Reta eta Arangurenekoa ere.
Barrutiak herritarrentzako eta enpresentzako arreta hobetzen du eskualdean
Doneztebek, egindako birmoldaketa-lanen ondoren, Enplegu Agentzia eta Ogasuneko lurralde-bulegoa hartzen dituen bulego berri bat du. Horrela, instalazioak optimizatu dira eta gune gehiago eta hobeak eskaintzen dira herritarrei zein eskualdeko enpresei hurbileko zerbitzuak eskaintzeko.