Garapen ekonomikoa Nafarroan - 2023-2027 legealdia - Batura positiboa
HasieraGarapen ekonomikoa
Nafarroako kontuak, enplegua sortzeko ekintzak eta ekonomia garatzeko proiektuak izan dira legealdi erdi honetako ardatzak
Nafarroak enplegu-markak hautsi ditu, Gizarte Segurantzan 315.000 pertsona baino gehiago afiliatu baitira
Enplegu-zifra historikoak Nafarroan, 300.000 langiletik gora
Nafarroako enpleguak albiste onak eman ditu ikuspegi makro batetik. Azken urteetan, Gizarte Segurantzara hilero afiliatutako lagunen kopurua 300.000tik gora finkatu da. Zifra sinboliko hori 2023ko martxoan gainditu zen, eta hilabete bakar batean ere ez da kopuru horretatik jaitsi. Enpleguaren sorrera gelditu ez ezik, aurtengo ekainean, 316.264 pertsonak kotizatu zuten batez beste.
Ekainean 29.000 langabe baino gutxiago zenbatu zituzten, 28.228 hain zuzen. % 2,8 egin du behera urtebetean. Biztanleria Aktiboaren Inkestaren (BAI) arabera, 2025eko lehen seihilekoaren amaieran, langabezia-tasa % 7,88koa zen Nafarroan, seigarren txikiena autonomia-erkidegoen artean.
Nafarroa, BPG industrial gehien duen erkidegoa
Enpleguan liderrak: 91.800 pertsonak egiten dute lan sektorean
Nafarroak 91.800 pertsonako industria-enpleguaren errekorra izan du. 2015ean, adibidez, 65.000 pertsona inguruk egiten zuten lan esparru horretan. Igoera, beraz, % 40 ingurukoa da. Gainera, Nafarroa da industriako BPG handiena duen erkidegoa, % 32ra iritsiz.
Zifra horien atzean daude Nafarroako Gobernuaren, klusterren, zentro teknologikoen, ikerketa-zentroen, unibertsitateen, LH dualaren eta industria-ehun sendoa sortzeko eragile gisa funtzionatzen duen ekosistema zabal baten babesa eta ekintza. Aeronautika, biologia sintetikoa edo eraikuntza industrializatua bezalako sektore emergenteetara iritsi da orain.
2025etik 2028ra bitarteko Enplegu Plan Berria
Enplegua sustatzen jarraitzeko ildo estrategikoak adostu ditu Foru Gobernuak UGT, CCOO eta CEN sindikatuekin
Nafarroak Enplegu Plan berria du, 2025etik 2028ra. Nafarroako Gobernuak 552,7 milioi bideratuko ditu 387 neurri garatzeko. Horrela, besteak beste, honakoak egingo dira: enpresa txiki eta ertainen lehiakortasuna indartu, kalitatezko enplegua sustatu, ezbehar-tasa txikitu eta genero-arrakala murriztu. Batera lan egiteko konpromisoari esker, Nafarroak lanean ari diren pertsonen errekor historikoa erregistratu du, 316.137, maiatzean, 2008tik lehen aldiz 29.000 langabe izatetik jaitsita.
Gizarte Ekonomiako III. Plana, 37 milioiz hornitua
2028ra arte iraungo du eta kalitatezko enplegua sortzea sustatuko du
Nafarroak 37 milioi euro inbertituko ditu Gizarte Ekonomiako III. Plan Integrala (2025-2028) garatzeko. Horrek kalitatezko enplegua sortzen lagunduko du, bai eta erakundeak eta enpresak sendotzen ere, garapen ekonomikoak oinarri sozial eta iraunkorra izan dezan. 2021ean ezarri zen aurreko planak 3.000 enplegu eta 359 kooperatiba berri sortzea bultzatu zuen.
Plan berriak, bost ardatz eta 18 neurri nagusiren bidez, gizarte-ekonomiak aurre egin behar dien erronkei helduko die, hala nola sektore oso teknologikoetan presentzia izatea eta berrikuntzan eta digitalizazioan parte hartzea, erronka demografikoa eta despopulazioari ekitea, eta enpresen eta erakundeen tamaina handitzea.
Argi berdea 2024ko eta 2025eko aurrekontuei
Nafarroak 11 urte daramatza kontuak onartuta
Nafarroak Aurrekontu Orokorrak izan zituen berriro 2024an eta 2025ean. Biek bat egiten dute aurreko legegintzaldian onartutakoekin eta beraz, aurrekontuak izaten hamaika urte kateatzen dira. Hala, 2019ko 4.312 milioi eurotik 2025eko 6.431 milioi eurora igaro da, % 50 inguruko hazkundea.
Nafarroak aurrekontu-superabiten lau ekitaldi antolatu ditu
Zorroztasuna eta zuhurtzia, egoera ekonomikoaren giltzarri
Nafarroako kontu publikoen iraunkortasunari esker, aurrekontu-superabiten lau ekitaldi kateatu ahal izan dira. Aurrerapausoa da, 2020an izandako defizitaren ostean, covid-19aren pandemiaren ondorio garrantzitsuek eraginda. Gaur egungo datuak Nafarroako Gobernuaren kudeaketa ekonomikoaren zorroztasunaren eta zuhurtziaren emaitza dira, zorpetze-maila murriztea ahalbidetu baitute.
Aurrekontu superabita azpiegitura berrietarako erabiltzea
125 milioi 2025-2027 aldirako
Baliabide publikoen kudeaketa onaren ondorioz, aurreko ekitaldietan lortutako superabit-emaitzak lortu dira. Horri esker, Nafarroako Gobernuak 125 milioi euroko Inbertsio Programa anbiziotsua jarri du abian 2025-2027 aldirako. Programa horren barruan sartzen dira, beste inbertsio batzuen artean, osasun- eta eskola-zentroak eraikitzeko erreforma-proiektuak, bai eta alokairuko etxebizitzak sustatu eta eraikitzea ere.
Hitzarmen Ekonomikoa eguneratzea
Nafarroak bi zerga berri kudeatuko ditu
Nafarroako eta Espainiako gobernuek Hitzarmen Ekonomikoaren Legea aldatzeko akordioa sinatu zuten. Testu berriak bermatzen du, besteak beste, Nafarroak bi zerga berri kudeatu eta bilduko dituela. Nafarroako Parlamentuak onartu du, eta Gorte Nagusietan onartzeko zain dago, hainbat aldaketarekin; besteak beste, Nafarroak Zerga Osagarriaren eta zenbait finantza-erakunderen interes eta komisioen marjinaren gaineko zergaren zerga berriak arautu eta ordainaraztea.
Bi urtez jarraian, kaudimen ekonomikoaren kalifikazio gorenarekin
Kalifikazio hori ohiz kanpokoa da Europan
Standard & Poor's indizeak Nafarroari ondoz ondoko bi urtez emandako kalifikazioa AA-/Stable izan da. Horrek esan nahi du Foru Komunitateak ahalik eta kalifikazio handiena jasotzen duela. Nafarroa da, Euskadirekin batera, bere subiranoa baino bi maila gorago dagoen Espainiako eskualde bakarra. Kalifikazio hori apartekoa da Europako lurraldean eta Nafarroa posizio pribilegiatuan dago merkatuetan, kreditu-baldintza hobeak eskuratuz, bere ekonomiaren kudeaketa zorrotz eta zuhurrari esker.
Nafarroa da BPGrekin alderatuta gutxien zorpetutako erkidegoa
Komunitatea bigarren urtez jarraian nabarmendu da sailkapen horretan, Espainiako Bankuaren datuen arabera
Espainiako Bankuaren datuen arabera, Nafarroa da, bigarren urtez jarraian, bere Barne Produktu Gordinarekin (BPG) alderatuta zor gutxien duen Espainia osoko erkidegoa. Foru Komunitatea ez zen inoiz izan sailkapen horretako lehen postuan kokatu; 2023an, legegintzaldia hastearekin batera, 11,8ko zor/BPG ratioa lortu zuen. 2024an errepikatu egin zuen, gainerako autonomia-erkidegoekiko aldea handituz: zor/BPG ratioa 10,3 izan zen.
Hiriguneak, poligonoak eta gune turistikoak sustatzeko legea
Ekonomia Sustatzeko Arloei buruzko Legea onartu zen, parlamentarien eta sektorearen artean adostasun handia lortuta
Nafarroako Gobernuak bultzatu eta parlamentarien babes handiarekin onartutako Ekonomia Sustatzeko Arloei buruzko Foru Legearen xedea da Ekonomia Sustatzeko Arloak sortu ahal izatea. Eremu horien helburua da hiriguneak biziberritzea eta/edo beste ingurune batzuk hobetzea eta sustatzea dakarten ekimenak sustatzea. Esate baterako, industrialdeak edo gune turistikoak. Garapen ekonomikoa ardazten den eremuak berroneratzera eta hiri-gobernantzara bideratutako tresna hau BID ('Business Improvement District') izeneko sektore pribatuaren formularen egokitzapena baino ez da.
Nafarroako marka: talentua eta inbertsioak erakartzeko estrategia kolektibo berria
Nafarroako Markako Mahaiak lurraldearen etorkizunari buruzko gogoeta egin du talde politikoekin
Foru Erkidegoak Nafarroako Marka aktibatu du, munduan birkokatzeko estrategia kolektibo berria. Marka hori hausnarketa- eta partaidetza-prozesu baten emaitza da, Nafarroa erreferentziazko ekosistema sozioekonomiko bihurtzeko, talentua eta inbertsioak erakartzeko gai dena, irudi berritu, indartsu eta sendo berri batean oinarrituta.
Nafarroa Markak lau ardatz ditu: bizi-kalitatea; talentua, enpresa eta berrikuntza; lurralde-identitatea; eta turismoa, aberastasuna eta aniztasuna. Estatuan (Madril) eta nazioartean (Brusela) hedatzen hasi da. Gainera, Foru Gobernuak Nafarroako Markaren Mahaia sortu du, talde politikoekin lurraldearen etorkizunari buruz hausnartzeko.
Garapen ekonomikoarekin zerikusia duten beste proiektu batzuk
Enpleguari eta hainbat sektoreri emandako laguntzei buruzko gakoak
Prestakuntza-eskaintzak 24 lanbide-arlotako 178 ziklo biltzen ditu
Nafarroako hezkuntza-sistemaren lorpena da lanbide-heziketa berriaren ikasketen arrakasta. Gaur egun, Foru Erkidegoa LHko ikasle tituludunen % 100eko enplegagarritasuna lortu duen Europar Batasuneko hiru eskualdeetako bat da (eta Espainiako bakarra). Gainera, Nafarroak 24 lanbide-arlotako 178 heziketa-ziklo ditu eta eskaintza hori etengabe hazi da 2019tik.
Bestalde, arrakasta handiz gehitu da ordezkapen txikiagoko sexu-plazen erreserba, ziklo eta familia industrialetan emakumeen presentzia areagotzeko eta ziklo soziosanitarioetan ikasle gehiago sartzeko.
Fulbright hitzarmenak eta berrikuntza sustatzeko hainbat deialdik Komunitateko karrera zientifikoa indartu dute
Fulbright Hitzarmenak eta SINAI deialdiek karrera zientifikoa indartzen dute Erkidegoan
Nafarroako Gobernuak talentu zientifikoaren aldeko apustua indartu du, 2023tik 2025era bitartean 300 ikertzaile baino gehiago kontratatu baititu, teknologoak, doktorego industrialak edo MRR Investigo bezalako deialdien bidez. Gainera, 2024an hitzarmen bat sinatu zen Fulbright Batzordearekin, Nafarroako doktoregaiei zuzendutako bi egonaldi beka kofinantzatzeko Estatu Batuetan. Deialdiari esker, Nafarroako unibertsitateetako lau ikertzaileri bekak eman ahal izan zitzaizkien, bi estatuko bekekin eta bi Navarra-Fulbright bekekin.
SNE-NLk lan-eskaintzen plataforma berri bat eta langile gehiago ditu
Enplegu-eskaintzen kudeaketa sinplifikatzen eta hobetzen duen eta hamar pertsonako lantalde tekniko bat sartzen duen lan-bitartekaritzako plataforma berri bat. Horiek dira Nafar Lansare (SNE-NL) Nafarroako Enplegu Zerbitzua enpresentzako zerbitzua indartzeko ezartzen ari den neurrietako batzuk. Langileak bilatzeko eta kontratatzeko prozesuetan informazio-, aholkularitza- eta laguntza-zerbitzu kualifikatua izatea da helburua.
Pizgarri fiskal hori handitu egin daiteke animaziorako, film laburretarako eta dokumentaletarako, besteak beste
Animaziorako, film laburretarako eta dokumentaletarako handitu daiteke, besteak beste.
Nafarroako Gobernuak Nafarroak film zinematografikoetan eta ikus-entzunezko beste lan batzuetan inbertitzeko dituen pizgarri fiskalak hobetzea onartu du eta, oro har, % 35etik % 45era igaroko da. Pizgarri hori % 50eraino handitu ahal izango da animaziozko produkzioen, film laburren, dokumentalen, emakumeek zuzendutako filmen, euskarazko lanen eta opera primen kasuan.
Hobekuntza horiei ikus-entzunezko sektoreari laguntzeko beste ekimen batzuk gehitu behar zaizkie, hala nola ekoizpen fase desberdinetarako Generazinema deialdiak, milioi bat euro ingurukoak edo Nafarroan proiektu bat egiteko interesa duten ikus-entzunezko enpresei edo agentziei informazioa, aholkularitza eta laguntza emateko Navarra Film Comission eta Navarra Film Industry enpresek eskaintzen dituzten zerbitzuak.
Esperimentazio gune honek berrikuntza sustatzen du nekazaritzako elikagaien sektorean
Esperimentazio-gune honek berrikuntza sustatzen du nekazaritzako elikagaien sektorean
Nafarroa funtsezkoa izan da Espainiako nekazaritzako elikagaien lehen 'sandbox'-a martxan jartzeko. Espazio arautu horrek teknologia, produktu eta zerbitzu berritzaileak baldintza errealetan eta gainbegiratze-bermeekin testatzeko aukera ematen du. Protokolo orokorra 2025eko martxoan sinatu zuten Nekazaritza eta Zientzia Ministerioek, Nafarroa, Errioxa eta CNTArekin batera.
Proiektuetarako lehen deia apirilaren 11n egin zen eta ekainaren 23an amaitu; 16 proposamen jaso ziren. Hautatutako ekimenak 2025. urtearen amaierara arte garatuko dira, arriskuak murrizten dituen eta Nafarroarentzat funtsezkoa den sektore honen eraldaketa bultzatzen duen ingurune seguru batean.
Tresna honek nekazaritzako elikagaien ekoizleei eta saltoki txikiei laguntzen die
Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuak tresna bat sustatu du elikagaiak baserritik bertatik zuzenean saltzeko edo tokiko produktuen saltoki txiki baten bidez hurbileko salmenta egiteko. Ekimen hori Landa Garapeneko Zuzendaritza Nagusiak garatu du eta trazabilitatea bermatzen duen zigilu bereizgarri bat sortzean datza.
Elikagaien kalitatea eta jatorriari buruzko ezagutza gero eta gehiago baloratzen den mundu honetan, Nafarroako Gobernuak "0 kilometroko" kultura eta nekazarien eta abeltzainen, saltoki txikien eta publiko kontsumitzailearen arteko harreman zuzena sustatu nahi ditu.
13 milioi sektoreko krisiari aurre egiteko laguntzetan
Nafarroako Gobernuko Landa Garapen eta Ingurumen Departamentuak ardoaren mahai bat eratu du, mahastizain eta upategiekin batera sektoreak kontsumoaren jaitsieragatik bizi duen krisiari aurre egiteko. Horrela, ondoz ondoko bi kanpainatan, 13 milioi txertatu ditu krisi-laguntzetan uzta berdea eta destilazioa biltzeko, ekoizpena erregulatzen laguntzeko.
Aldi berean, departamentuak Nafarroa eta Errioxa jatorri deituren sustapena, kalitatearen hobekuntza eta barietate birmoldaketa babesteko neurriak hartu ditu, bertako barietate berriak berreskuratuz, kalitate hobeko ardo berezituagoa eskaintzeko.
Gardentasunari eta kontu publikoei buruzko proiektuak
Kudeaketa publikoari buruzko informazio argi eta eskuragarriaren gizarte-eskaerari erantzuten dio
Bere historian lehen aldiz, Nafarroako Gobernuak herritarrei kontuak emateko ariketa bat egin du. 2023-2027 Akordio Programatikoan hartutako 347 konpromisoen betetze-maila ebaluatu eta jakinarazi nahi zen.
Era berean, Jaurlaritzak urteko araugintza-planaren jarraipena egin du. Bertan, onartzeko aurkeztuko diren lege- edo erregelamendu-ekimenak jasotzen dira. Prozesu hori kudeaketa publikoari buruzko informazio argia eta eskuragarria eskatzen ari da gizartean gero eta gehiago.
Zerga berriak plastiko ez-berrerabilgarriei eta zigarro elektrikoetarako likidoei
Nafarroak zerga-memoriei buruzko foru-lege berriak ditu 2023an eta 2024an. Horietan jasotako erabakien artean, nabarmentzekoa da PFEZaren tarifaren deflaktazioa: % 4 2023rako eta % 3 2024rako. Halaber, gutxieneko pertsonal eta familiarren igoera: % 3 2023rako eta % 3 2024rako. Gainera, zerga-hobekuntza garrantzitsuak gauzatu dira lehen sektorerako, etxebizitzaren alorrerako, ikus-entzunezkoen sektorerako, berrinbertsioagatiko salbuespena, mugikortasun elektrikoarekin edo alarguntza- eta erretiro-pentsioengatiko kenkariekin lotuta.
Nafarroan bi zerga berri onartu eta ezarri dira: plastikozko ontzi berrerabilezinen gaineko zerga berezia eta zigarreta elektronikoetarako eta tabakoarekin lotutako beste produktu batzuetarako likidoen gaineko zerga.
Nafarroak 2025-2027 aldirako egonkortasun-helburuak adostu ditu Estatuarekin
Foru Erkidegoak eta Estatuko Administrazio Orokorrak, Hitzarmen Ekonomikoaren Koordinazio Batzordearen bitartez, 2024tik 2027ra bitarteko aldirako aurrekontu-egonkortasunaren eta zor publikoaren helburuak bermatzen dituen akordioa sinatu dute. Arlo horretan, adierazitako urte bakoitzerako, % 0,3ko defizit-helburua adostu dute. Helburu hori % 0,1ean dago ezarrita autonomia-erkidegoen azpisektorerako eta zor publikoaren gehieneko muga % 13koa da.
Berrikuntza sustatzea, osasun- eta ikerketa-eskaritik abiatuta
Nafarroak bere lehen bi esperientziak hasi ditu Berrikuntzaren Erosketa Publikoan. InnovaP³M izena duen proiektua Navarrabiomed berrikuntza biomedikoko zentroak bultzatu du, Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentuaren eta Unibertsitateko, Berrikuntzako eta Eraldaketa Digitaleko Departamentuaren laguntzarekin. Ekimen honek ikerketa inguruneetan molekulak arazteari eta ekoizteari heltzen dio. Zientzia Ministerioaren FID deialdian hautatu eta kofinantzatu da.
Gainera, Navarrabiomed eta Nafarroako Unibertsitate Ospitalea (HUN) buru dituen THERESA PCP proiektu europarrak irtenbide berritzaileak bilatzen ditu ospitaleko hondakin-uren tratamendurako, Europako Batzordearen 5,2 milioi euroko finantzaketarekin.
Europako funtsak, EBrekiko harremana eta turismoa
Foru Gobernuak hilero argitaratzen ditu kontabilitateko datuak
Europako funtsen kudeaketan gardentasun maila handiena duten autonomia-erkidegoen artean dago Foru Komunitatea Ko(MRR). Hilero, salbuespenik gabe, Foru Komunitateak kudeatzen dituen azpiproiektu guztiak islatzen dituzten Nafarroako Gobernuaren kontabilitateko datuak argitaratzen dira.
Kontabilitate-informazioa duten taula horietan egiazta daiteke, besteak beste, Foru Gobernuak kudeatzen duen azpiproiektu bakoitzari buruzko informazio guztia: jarduketak, azpiproiektuak, kontratuen kodeak, diru-sarreren eta gastuen partidak... Zerrenda horri MRR funtsen azken hartzaileei buruzko informazioa ere gehitu zaio eta gai berria da legegintzaldi honetan, salbuespenezkoa autonomia-erkidegoetan.
Nafarroako 35 proiektuk jaso dute finantzaketa lehen Poctefa deialdian
Mugaz gaindiko lankidetzaren arloan, finantzaketa lortzen duten Nafarroako parte-hartzea duten proiektuen kopuruak bultzada handia izan du azken bi urteetan, hainbat egitura eta deialdiren bizitasunari esker. Horrela, Interreg Poctefa (Pirinioetako Lan Elkartea) erakundearen esparruan, Foru Komunitateko 35 ekimenek 11 milioi funts lortu zituzten.
Gainera, beste sei proiektuk 2,5 milioi erakarriko dituzte Euroeskualdeak (Nafarroa, Euskadi eta Akitania Berria) koordinatutako AFOMEF deialdian (2021-27). Laster bigarren Poctefa deialdia aterako da, mugako bi aldeen arteko lankidetza harremanak mantentzen diren bitartean eta Pirinio Atlantikoekin aldebiko hitzarmen berri bat amaitzen den bitartean.
Ekonomia iraunkorreko erreferentziazko proiektuak bultzatzea
Nafarroak jarduera bizia izan du Europan legegintzaldiaren lehen erdian. Automobilgintzako Eskualdeen Aliantzaren buru izateaz gain, Euroeskualdearen lehendakaritza ere hartu du eta 2025eko azarotik aurrera zeregin hori izango du Pirinioetako Lan Elkartean (PLE). Nafarroa European Circular Innovation Valley (ECIV) proiektu europarreko partzuergoaren koordinatzaile ere aukeratu dute, Europar Batasunean benetan konektatuta dagoen eskualde arteko ekosistema bat sortzera bideratutako ekimena. Gainera, Foru Komunitateak Europako Garapen Agentzien Elkartearen sari bat jaso du Navarra Zirkular programagatik.
Komunitatea ere erreferentea da bizikleta- eta natura-turismoa bezalako arloetan
'Zaindu gure sekretua' eta 'Lurra nagusi’ bi proposamen dira Foru Komunitatea helmuga turistiko iraunkor, masifikatu gabe eta espezializatu gisa kokatzeko; baita desestazionalizazioa eta enogastronomiaren sektorea sustatzeko ere. Gainera, Nafarroako Gobernua lanean ari da Nafarroa erreferente izango den segmentu turistikoak bereizteko, hala nola zikloturismoa, Bizikletaz Nafarroako produktu-kluba sortuz, turismo aktiboa eta naturazkoa, Donejakue bidearen edo negozio-turismoaren (MICE) bidez.
Horretarako, Nafarroako Gobernuak lankidetza publiko-pribatua sendotu du turismoaren sektorearekin, 9 milioi eurotik gorako laguntza-lerroen bidez. Dirulaguntzak turismo ibiltariko gaua igarotzeko eremuak hobetzera, bizikleta-bideen ekipamendua eta baliabide turistikoen joan-etorria kontrolatzera, mugikortasun elektrikora, eraginkortasun energetikora edo irisgarritasuna hobetzearekin eta garapen teknologikoarekin lotutako ekintzetara zuzenduta daude, besteak beste.
Turismo-ostatu mota bihurtu dira, eta sektorea egokitzeko bi laguntza-ildo sortu dira
Nafarroako Gobernuak Espainian aitzindari den dekretu bat onartu du autokarabanekin gaua igarotzeko eremuak arautzeko. Eragileen parte-hartzea izan du eta neurria bermatzeko hainbat urtetarako laguntza-lerro bat sortu da sustatzaileentzat (tokiko-entitateentzat nahiz erakunde pribatuentzat) eta interesa duten tokiko-entitateentzako laguntza-prozesua jarriko da abian. Ibilgailu horiekin gaua igarotzeko eremuak turismo-ostatu gisa hartuko dira aurrerantzean, eta hiru kategoria ezarri dira horietarako; gutxieneko baldintza batzuk bete beharko dituzte bisitariei eskainiko dizkieten zuzkidurei eta zerbitzuei dagokienez.
Dekretuak, gainera, Foru Komunitatean eremu horiek irekitzeko eskatzen diren baldintza teknikoak eta haien funtzionamendu araubidea ezartzen ditu, irekitzeko egutegiei, gehieneko egonaldiei eta erantzukizun zibileko aseguruei dagokienez.